Sân thượng nhà phố làm vườn: chống thấm, tải trọng, chống nóng và bố trí cây cho bền
Trả lời ngắn: Trước khi đổ đất trồng cây trên sân thượng, phải kiểm tra lớp chống thấm và khả năng chịu tải của sàn, làm lớp thoát nước và lối đi bảo trì. Cây nên trồng trong bồn, chậu có đế kê, ưu tiên cây chịu nắng gió. Vườn sân thượng làm đúng giúp mái mát hơn, nhà dưới bớt nóng; làm sai thì thấm dột, nứt sàn.
Nhà ống phố đông thường không còn chỗ trồng cây ngoài sân thượng. Một vườn trên mái vừa có rau xanh, vừa có góc ngồi hóng gió buổi tối, vừa giúp tầng trên mát hơn trong mùa hè.
Nhưng mái nhà không sinh ra để chở đất. Thấm dột tầng dưới, nứt sàn, cây đổ khi bão là những hậu quả hay gặp khi làm vườn sân thượng theo cảm hứng. Phong thủy nói nhà phải "vững đầu"; chuyện kết cấu ở đây là phần vững đầu thật sự.
Kiểm tra chống thấm trước khi đặt chậu đầu tiên
Sân thượng cũ thường có vết thấm ở góc, quanh ống thoát, chân tường. Làm vườn lên trên một lớp chống thấm đã hỏng là đặt sẵn một vụ dột không sửa được, vì muốn sửa phải dỡ hết vườn.
Nên kiểm tra bằng cách ngâm nước thử một khu, quan sát trần tầng dưới vài ngày, hoặc nhờ thợ chuyên chống thấm đánh giá trước.
Tải trọng: đất ướt nặng hơn bạn tưởng
Đất trồng khi ngấm nước nặng hơn đất khô rất nhiều. Một bồn đất dày, vài bể nước, chậu gốm lớn cộng lại có thể vượt khả năng chịu tải thiết kế của sàn mái nhà cũ.
Với vườn lớn, bồn đất dày, nên hỏi kỹ sư kết cấu. Dùng đất nhẹ trộn xơ dừa, đá perlite, chậu nhẹ, và đặt vật nặng gần cột, dầm thay vì giữa nhịp sàn.
Trồng trong bồn, chậu có đế kê
Không đổ đất trực tiếp lên mặt sàn mái. Dùng bồn, chậu có đáy thoát nước, kê lên đế cao vài phân để nước chảy đi, sàn được khô thoáng.
Cách này còn giúp di chuyển, sửa chữa sàn khi cần mà không phải đào bới cả khu vườn.
Lớp thoát nước và phễu thu
Sân thượng phải thoát nước nhanh khi mưa lớn. Phễu thu nước giữ sạch, có lưới chắn lá; đất và lá trôi vào ống thoát dễ làm tắc, nước dâng tràn vào cửa xuống cầu thang.
Đường dốc của sàn phải giữ nguyên; đặt bồn chắn ngang đường nước chảy là lỗi thường gặp.
Chống nóng: vườn là một lớp áo cho mái
Mái bê tông trần hướng nắng hấp nhiệt cả ngày, tầng trên cùng nóng hầm hập. Bồn cây, giàn leo, mái che nhẹ tạo bóng làm giảm nhiệt rõ rệt.
Giàn leo hoa giấy, chanh dây, bầu bí trên khung sắt mạ là cách vừa che nắng vừa có hoa trái. Khung phải chắc, chịu gió.
Chọn cây chịu nắng gió trên mái
Sân thượng nắng gắt, gió mạnh, đất chậu khô nhanh. Hoa giấy, sứ, lưỡi hổ, dứa cảnh, rau thơm chịu nắng, các loại cây ăn quả lùn trong chậu lớn thường sống tốt.
Cây ăn quả lớn, cây có rễ khỏe như đa, si, bàng tuyệt đối không trồng gần tường, sàn mái vì rễ có thể phá kết cấu.
Hệ tưới cho người bận rộn
Tưới nhỏ giọt hẹn giờ giúp vườn mái không chết khô khi cả nhà đi vắng vài ngày. Nước nhỏ giọt cũng đỡ tràn sàn hơn tưới vòi.
Đường ống, van, bộ hẹn giờ điện cần che nắng mưa và kiểm tra rò rỉ định kỳ.
Lan can và an toàn trên mái
Sân thượng có trẻ nhỏ cần lan can đủ cao, kín khe, không có chậu, ghế kê sát lan can làm bậc leo. Cửa ra sân thượng nên khóa khi không có người lớn.
Mái trơn khi mưa rêu; lối đi lát gạch nhám hoặc sàn gỗ ngoài trời chống trơn.
Bão và gió giật: chuẩn bị trước mùa
Trước mùa bão, hạ chậu cao, buộc chặt giàn, cất ô dù, bàn ghế nhẹ. Đồ bay khỏi mái nhà phố có thể rơi xuống đường gây tai nạn.
Phong thủy dặn tránh "phong sát"; ở đây là chuẩn bị cho gió thật.
Muỗi và côn trùng
Vườn mái nhiều chậu, bể nước là nơi muỗi sinh sôi. Đổ nước đọng, bể nước có cá ăn bọ gậy, dọn lá rụng đọng phễu.
Không dùng thuốc trừ sâu mạnh khi trồng rau ăn; ưu tiên bắt sâu tay, dùng chế phẩm sinh học.
Góc ngồi hóng gió: chút phong thủy cho sân thượng
Một bộ bàn ghế nhỏ dưới giàn leo, nhìn ra hướng gió mát, là chỗ thư giãn buổi tối. Theo phong thủy, chỗ ngồi vẫn nên có lưng tựa vào tường hay giàn cây, mặt nhìn thoáng.
Ghế ngoài trời nên chọn chất liệu chịu nắng mưa, không để sát lan can.
Sân thượng có phòng thờ
Nhiều nhà ống đặt phòng thờ ở tầng trên cùng, cửa nhìn ra sân thượng. Giữ khu trước phòng thờ gọn, sạch, không phơi đồ lót, không để thùng rác.
Hóa vàng trên sân thượng cần lò đốt riêng, xa cây khô, xa bình gas, có nước dập lửa bên cạnh.
Phơi đồ và trồng cây chung một sân
Sân thượng thường kiêm chỗ phơi đồ. Chia khu: dây phơi phía nắng gió nhất, vườn phía còn lại, để quần áo không vướng cây và nước tưới không bắn vào đồ.
Giàn phơi gấp được giúp sân thượng gọn khi không phơi.
Rau sạch trên sân thượng: dễ mà không phải miễn phí
Rau ăn lá như cải, mồng tơi, rau muống, xà lách trồng thùng xốp hay chậu nhựa trên sân thượng khá dễ. Cần đất tơi, phân hữu cơ hoai, tưới đều và che lưới mùa nắng gắt.
Thùng xốp nhẹ nhưng giòn dưới nắng, sau một hai năm nên thay. Nước tưới rau nên là nước sạch; không dùng nước đọng lâu ngày hay nước thải từ máy giặt.
Ủ phân tại nhà cho vườn mái
Vỏ rau củ, bã trà, bã cà phê ủ trong thùng có nắp thành phân hữu cơ cho vườn. Thùng ủ đặt nơi thoáng, có lỗ thoát nước, tránh ruồi và mùi.
Không cho thịt cá, dầu mỡ vào thùng ủ vì dễ thối, thu hút chuột. Ủ đúng cách thì sau vài tháng có mùn tốt bón lại cho cây.
Ánh sáng ban đêm và điện ngoài trời
Đèn sân thượng giúp lên xuống an toàn buổi tối. Dùng đèn và ổ cắm ngoài trời có cấp chống nước phù hợp, dây đi trong ống, có thiết bị chống giật.
Đèn năng lượng mặt trời không cần đi dây là lựa chọn an toàn và tiết kiệm cho lối đi, góc cây.
Bảo trì định kỳ: nhìn sàn dưới vườn
Mỗi năm vài lần, dời bớt chậu để nhìn mặt sàn bên dưới: có đọng nước, rêu, nứt chân chống thấm không. Kiểm tra trần tầng dưới sau những trận mưa lớn.
Phát hiện sớm một vết thấm nhỏ thì sửa nhẹ; để lâu nước ngấm vào thép sàn thì sửa rất tốn kém.
Hàng xóm và vườn mái liền kề
Nhà phố sát vách, vườn mái hai nhà thường chỉ cách nhau một bức tường thấp. Cây leo bò sang mái nhà bên, nước tưới chảy sang sân thượng hàng xóm, lá rụng làm tắc phễu nhà bên là những chuyện dễ sinh va chạm.
Cắt tỉa cây leo không vượt ranh giới, hướng dốc thoát nước về phía nhà mình, và báo trước cho hàng xóm khi làm việc lớn như dựng giàn, chống thấm lại. Giữ hòa khí với láng giềng cũng là một phần của phong thủy nhà ở.
Ngân sách làm vườn mái: chia giai đoạn
Không cần làm hết một lần. Năm đầu chỉ cần chống thấm chắc, vài bồn cây chịu nắng và một giàn leo che nắng; những năm sau thêm hệ tưới, góc ngồi, cây ăn quả.
Làm từng phần giúp quan sát được mái nhà phản ứng thế nào với vườn, phát hiện chỗ đọng nước, thấm sớm trước khi đầu tư lớn.
Đồ trang trí ngoài trời cho vườn mái
Vườn mái hợp những món bền thời tiết như gốm men, đá, đồng. Đặt chắc, tránh món nhẹ dễ bị gió thổi rơi xuống đường.
Nhiều nhà đặt một hồ lô hay linh vật bằng đồng ở góc vườn mái; có thể tham khảo đồ đồng ở Thế Giới Phong Thủy, chọn món đế nặng và đặt sát tường.