Thông gió, hút mùi và ánh sáng cho bếp: "khí" của bếp nhìn từ phong thủy và từ sức khỏe
Trả lời ngắn: bếp cần một đường thoát khói ra ngoài trời (máy hút mùi có ống thoát hoặc quạt hút trên tường ngoài) và một đường cấp gió (cửa sổ hé, khe cửa) để khí lưu thông; ánh sáng nên có hai lớp, đèn chung trên trần và đèn chiếu riêng dưới tủ trên để không đổ bóng lên tay khi thái. Phong thủy gọi đó là bếp "khí thông, sáng sủa"; với sức khỏe, đó là cách giảm khói dầu và khí thải từ bếp ga trong nhà.
Một căn bếp tối, bí, ám mùi dầu mỡ là thứ phong thủy nào cũng chê. Người xưa nói khí trong bếp phải "động mà không loạn": có lối vào, có lối ra, không đọng lại thành mùi.
Lời dặn ấy trùng gần như hoàn toàn với những gì người làm thiết kế bếp và sức khỏe khuyên. Bài này đi từ máy hút mùi, cửa sổ, quạt hút tới đèn bếp, kèm những sai lầm hay gặp.
Vì sao bếp cần thông gió
Nấu nướng sinh ra khói dầu, hơi nước, mùi và nhiệt. Bếp ga còn sinh khí thải đốt cháy. Ở trong phòng kín lâu, những thứ này bám lên trần, tủ và vào phổi người nấu.
Thông gió tốt giúp bếp sạch lâu hơn, tủ gỗ ít bị phồng ẩm, và người nấu dễ chịu hơn. Phong thủy diễn đạt điều này bằng chữ "khí": khí đọng là xấu, khí thông là tốt.
Máy hút mùi: có ống thoát hay khử mùi tuần hoàn
Máy hút mùi có hai kiểu chính. Kiểu có ống thoát đẩy khói ra ngoài trời qua ống, hiệu quả nhất. Kiểu tuần hoàn hút qua lưới than hoạt tính rồi thổi lại vào phòng, chỉ giữ bớt mùi và dầu, không đưa hơi nóng hay khí thải ra ngoài.
Nếu có thể đi ống ra tường ngoài hoặc hộp gen, nên chọn kiểu có ống thoát. Kiểu tuần hoàn hợp căn hộ không có đường ống, nhưng phải thay lưới than định kỳ theo hướng dẫn hãng.
Chọn công suất và lắp đặt
Máy hút mùi nên rộng bằng hoặc rộng hơn mặt bếp một chút. Độ cao lắp từ mặt bếp tới đáy máy thường khoảng 65 đến 75 cm, theo hướng dẫn riêng của từng hãng; lắp quá cao thì hút yếu, quá thấp thì vướng đầu và dễ bám dầu nóng.
Ống thoát nên ngắn, ít khúc cua, đường kính đúng cỡ máy. Mỗi khúc cua làm giảm sức hút đáng kể. Bật máy trước khi nấu vài phút và để chạy thêm vài phút sau khi tắt bếp.
Cửa sổ bếp: mở bao nhiêu là đủ
Máy hút mùi đẩy khí ra thì phải có chỗ cho không khí mới vào. Một cửa sổ hé vài phân hoặc khe cửa ra lô gia là đủ. Bếp đóng kín hoàn toàn thì máy hút mùi hút kém hẳn.
Cửa sổ không nên nằm ngay cạnh bếp ga vì gió lùa làm lửa chập chờn và có thể thổi tắt lửa nhỏ. Cửa sổ trên chậu rửa là chỗ đẹp nhất: vừa lấy sáng cho chỗ rửa, vừa cấp gió mà không thổi thẳng vào lửa.
Quạt hút gắn tường
Nhà ống, bếp không có cửa sổ ra ngoài có thể gắn quạt hút trên tường ngoài hoặc trần thông lên mái. Quạt hút nhỏ giá rẻ nhưng hiệu quả với hơi nóng và mùi chung của bếp.
Quạt nên đặt cao, phía đối diện với chỗ cấp gió để luồng khí đi qua khu nấu. Lưới quạt bám dầu cần tháo rửa định kỳ.
Ánh sáng bếp: hai lớp đèn
Lớp đèn chung trên trần chiếu sáng cả bếp. Lớp đèn thao tác đặt dưới tủ trên, chiếu thẳng xuống mặt bàn, giúp thái rau, đọc nhãn mà không bị bóng đầu mình che.
Nhiều bếp chỉ có một bóng đèn giữa trần, người đứng thái quay lưng vào đèn nên mặt bàn luôn tối. Thêm một thanh LED dưới tủ là thay đổi rẻ nhất mà hiệu quả nhất.
Nhiệt độ màu và độ hoàn màu
Đèn trắng trung tính (khoảng 4.000 K) giúp nhìn màu thực phẩm rõ, hợp đèn thao tác. Đèn ấm (khoảng 3.000 K) hợp đèn trang trí, đèn bàn ăn.
Nên chọn đèn có chỉ số hoàn màu cao, thường ghi CRI 80 trở lên, để thịt, rau, nước dùng hiện đúng màu, dễ nhận biết đồ đã chín hay đã hỏng.
Ánh sáng tự nhiên
Bếp có nắng sớm được phong thủy rất chuộng, coi là "dương khí" tốt. Nắng chiều gắt chiếu thẳng vào mặt bếp thì nóng và làm đồ ăn nhanh hỏng, nên dùng rèm cuốn hoặc phim cách nhiệt.
Kính cửa sổ bếp nên dễ lau, vì sẽ bám dầu theo thời gian.
Sai lầm hay gặp
- Lắp máy hút mùi mà ống thoát dẫn vào trần giả, không ra ngoài: khói chỉ dời chỗ.
- Máy tuần hoàn mà nhiều năm không thay lưới than.
- Đóng kín mọi cửa khi nấu, máy hút không có gió bù.
- Bếp tối, chỉ một bóng đèn sau lưng người nấu.
- Treo rèm vải gần bếp ga.
Khi nào cần lưu ý đặc biệt
Nhà có người hen suyễn, người già, trẻ nhỏ nên chú ý thông gió bếp nhiều hơn. Bếp ga dùng trong không gian kín cần đặc biệt cẩn thận; nếu thấy đau đầu, chóng mặt, buồn nôn khi nấu lâu trong bếp kín, hãy mở thoáng ngay, ra chỗ có không khí trong lành và đi khám nếu triệu chứng không hết.
Có mùi gas thì không bật tắt công tắc điện, không châm lửa, khóa van và mở cửa cho thoáng.
Vệ sinh định kỳ là một phần của thông gió
Lưới máy hút mùi, cánh quạt hút, mặt trên tủ bếp là chỗ bám dầu nhiều nhất. Lưới kim loại có thể ngâm nước ấm pha nước rửa bát, theo hướng dẫn hãng. Dầu đóng lâu không chỉ bẩn mà còn là chất dễ cháy ngay trên bếp lửa.
Một lịch đơn giản: lau mặt máy hằng tuần, rửa lưới hằng tháng, lau mặt trên tủ mỗi mùa.
Bếp mở trong căn hộ: giữ mùi khỏi lan sang phòng khách
Bếp không cửa ngăn thì mùi chiên rán lan thẳng ra sofa, rèm và quần áo phơi trong nhà. Cách hiệu quả nhất vẫn là máy hút mùi đủ mạnh, bật sớm và tắt muộn. Thêm một vách kính cố định cao chừng nửa mét phía sau mặt bếp giúp chặn bớt khói tràn ngang.
Món chiên nhiều dầu có thể dùng nồi chiên không dầu hoặc nấu khi mở cửa lô gia cho gió bù. Rèm phòng khách nên là loại dễ tháo giặt.
Mùa nồm, mùa mưa: bếp ẩm lâu khô
Ở miền Bắc mùa nồm, hơi nước bám tường, tủ gỗ bếp dễ mốc. Nấu xong nên để máy hút mùi chạy thêm, lau khô mặt bếp và mặt đá, mở tủ dưới chậu cho thoáng vài giờ. Máy hút ẩm đặt ở phòng ăn liền bếp giúp tủ gỗ bền hơn.
Ở miền Nam mùa mưa, bếp ít bị nồm nhưng côn trùng và kiến kéo vào nhiều; giữ bếp khô, đậy kín đồ ăn và rác bếp đổ trong ngày là cách giữ "khí" bếp sạch hiệu quả nhất.
Một vòng kiểm nhanh mỗi tháng
- Bật máy hút mùi, đặt tờ giấy ăn dưới máy xem có bị hút lên không.
- Nhìn lưới lọc: dầu đọng vàng là đến lúc rửa.
- Kiểm dây gas, van, đầu nối có mùi lạ hay nứt không.
- Thử đèn dưới tủ, thay bóng yếu.
- Mở cửa sổ bếp xem bản lề, chốt còn chắc.
Mười phút mỗi tháng đủ để bếp luôn thoáng, sáng và an toàn, đúng tinh thần "khí thông" mà phong thủy hay nói.
Thêm chút xanh cho bếp
Một chậu húng, sả hay hành nhỏ trên bệ cửa sổ bếp vừa có rau dùng, vừa làm góc bếp tươi. Đặt xa lửa, nơi có nắng và tiện tưới.
Ai thích treo chuông gió nhỏ ở cửa sổ phòng ăn cho có tiếng gió vào nhà có thể xem các mẫu chuông gió tại thegioiphongthuy.com; nên treo ở cửa phòng ăn hay lô gia, không treo trên bếp vì sẽ bám dầu.